Đau dây thần kinh tọa (sciatica pain) còn gọi là đau thần kinh hông to, biểu hiện bởi cảm giác đau dọc theo đường đi của thần kinh tọa.

Dây thần kinh tọa còn gọi là dây thần kinh hông to là dây thần kinh dài nhất cơ thể đi từ phần dưới thắt lưng đến tận ngón chân. Có 2 dây thần kinh tọa trái phải để điều khiển từng bên tương ứng. Thần kinh tọa có ba chức năng chính là chi phối, cảm giác vận động dinh dưỡng, góp phần nuôi dưỡng các phần mà nó đi qua.
Mục lục nội dung
Đau dây thần kinh tọa (sciatica pain) còn gọi là đau thần kinh hông to. Biểu hiện bởi cảm giác đau dọc theo đường đi của thần kinh tọa. Đau tại cột sống thắt lưng lan tới mặt ngoài đùi, mặt trước ngoài cẳng chân, mắt cá ngoài và tận ở các ngón chân. Tùy theo vị trí tổn thương mà hướng lan của đau có khác nhau.
Thường gặp đau thần kinh tọa một bên, ở lứa tuổi lao động (30-50 tuổi). Trước kia tỷ lệ nam cao hơn nữ, song các nghiên cứu năm 2011 cho thấy tỷ lệ nữ cao hơn nam. Nguyên nhân thường gặp nhất là do bệnh lý đĩa đệm chèn ép vào rễ dây thần kinh tọa chiếm khoảng 80%.
Nguyên nhân đau dây thần kinh toạ thông thường là đĩa đệm cột sống lồi ra và đè trực tiếp lên dây thần kinh tọa. Đĩa đệm có nhiệm vụ giảm sốc cho cột sống nhưng trong một số trường hợp có thể thoát vị và đè lên dây thần kinh.

Các nguyên nhân khác bao gồm: chấn thương, viêm khớp thoái hóa gây kích thích hoặc sưng dây thần kinh tọa, viêm đĩa đệm đốt sống, tổn thương thân đốt sống (thường do lao, vi khuẩn, u)
Hiếm gặp hơn nữa là dây thần kinh tọa bị chèn bởi khối u, cơ, bị chảy máu trong. Nhiễm trùng và biến chứng từ chấn thương như gãy xương chậu, chấn thương, mang thai.
Chẩn đoán dựa vào triệu chứng lâm sàng:
Hệ thống điểm đau Valleix, dấu chuông bấm dương tính.
Dấu hiệu Lasègue dương tính.
Phản xạ gân xương: Phản xạ gân bánh chè giảm hoặc mất trong tổn thương rễ L4. Phản xạ gân gót giảm hoặc mất trong tổn thương rễ S1.
Cận lâm sàng chẩn đoán:
Chụp Xquang thường quy cột sống thắt lưng: ít có giá trị chẩn đoán nguyên nhân đau dây thần kinh toạ. Đa số các trường hợp Xquang thường quy bình thường hoặc có dấu hiệu thoái hóa cột sống thắt lưng, trượt đốt sống. Chỉ định chụp Xquang thường quy nhằm loại trừ một số nguyên nhân như: viêm đĩa đệm đốt sống, tình trạng hủy đốt sống do ung thư…
Chụp cộng hưởng từ (MRI) cột sống thắt lưng: nhằm xác định chính xác dạng tổn thương cũng như vị trí khối thoát vị, mức độ thoát vị đĩa đệm. Đồng thời có thể phát hiện các nguyên nhân ít gặp khác (viêm đĩa đệm đốt sống, khối u, …).

Chụp CT-scan: chỉ được chỉ định khi không có điều kiện chụp cộng hưởng từ.
Điện cơ (EMG): giúp phát hiện và đánh giá tổn thương các rễ thần kinh.
Thử nghiệm này đo các xung điện được tạo ra bởi các dây thần kinh và phản ứng của cơ. Xét nghiệm này có thể xác nhận chèn ép dây thần kinh do thoát vị đĩa đệm hoặc hẹp ống sống.
Nguyên tắc điều trị đau thần kinh tọa:
Điều trị theo nguyên nhân (thường gặp nhất là thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng)
Giảm đau và phục hồi vận động nhanh.
Điều trị nội khoa với những trường hợp nhẹ và vừa.
Can thiệp ngoại khoa khi có những biến chứng liên quan đến vận động, cảm giác.
Đau thần kinh tọa do nguyên nhân ác tính: điều trị giải ép cột sống kết hợp điều trị chuyên khoa.
Nằm giường cứng, tránh các động tác mạnh đột ngột, mang vác nặng, đứng, ngồi quá lâu.
Thuốc giảm đau, tùy mức độ đau mà sử dụng một hoặc phối hợp các thuốc giảm đau sau đây: paracetamol, NSAID, cần lưu ý các tác dụng không mong muốn trên đường tiêu hóa, tim, gan, thận. Xem xét phối hợp với thuốc bảo vệ dạ dày và thuốc giảm tiết acid để giảm nguy cơ viêm loét dạ dày tá tràng.
Trong trường hợp đau nhiều có thể cần phải dùng đến các chế phẩm thuốc phiện như morphin.

Thuốc giãn cơ
Thuốc giảm đau thần kinh
Các thuốc vitamin nhóm B
Tiêm corticosteroid ngoài màng cứng: giảm đau do rễ trong bệnh đau dây thần kinh toạ, giãn dây chằng. Có thể tiêm dưới hướng dẫn của màn huỳnh quang tăng sáng hoặc CT.
Khi cơn đau cấp tính được cải thiện, bác sĩ hoặc chuyên gia vật lý trị liệu có thể xác định phác đồ phục hồi chức năng để giúp ngăn ngừa chấn thương trong tương lai. Điều này thường bao gồm các bài tập để điều chỉnh tư thế của bạn. Tăng cường khối cơ hỗ trợ lưng và cải thiện tính linh hoạt
Mát xa liệu pháp.
Thể dục trị liệu: những bài tập kéo giãn cột sống, xà đơn treo người nhẹ. bơi, một số bài tập cơ lưng giúp tăng cường sức mạnh cột sống.
Đeo đai lưng hỗ trợ nhằm tránh quá tải trên đĩa đệm cột sống.
Chỉ định khi điều trị nội khoa đau dây thần kinh toạ thất bại hoặc những trường hợp có chèn ép nặng (hội chứng đuôi ngựa, hẹp ống sống, liệt chi dưới…), teo cơ. Tùy theo tình trạng thoát vị, trượt đốt sống hoặc u chèn ép cũng như điều kiện kỹ thuật cho phép mà sử dụng các phương pháp phẫu thuật khác nhau (nội soi, sóng cao tần, vi phẫu hoặc mổ hở, làm vững cột sống). Hai phương pháp phẫu thuật thường sử dụng:
Phẫu thuật lấy nhân đệm: cắt bỏ một phần nhỏ đĩa đệm thoát vị gây chèn ép thần kinh. Chỉ định sau khi điều trị đau 03 tháng không kết quả. Trường hợp bệnh nhân đã có biến chứng hạn chế vận động và rối loạn cảm giác nặng, cần phẫu thuật sớm hơn.
Phẫu thuật cắt cung sau đốt sống: chỉ định đối với đau dây thần kinh tọa do hẹp ống sống. Phương pháp này làm cột sống mất vững và dễ tái phát.
Trường hợp trượt đốt sống gây chèn ép thần kinh nặng: cố định bằng phương pháp làm cứng đốt sống, nẹp vít cột sống.
Ngoài ra, có các liệu pháp thay thế thường được sử dụng cho đau thắt lưng như châm cứu. Một số nghiên cứu cho rằng châm cứu có thể giúp giảm đau lưng.
Điều chỉnh cột sống (nắn xương) là một hình thức trị liệu thần kinh cột sống. Được sử dụng để điều trị hạn chế vận động cột sống. Mục tiêu là để khôi phục chuyển động của cột sống, cải thiện và giảm đau dây thần kinh toạ.
>> Phác đồ điều trị thoát vị đĩa đệm côh sống thắt lưng
》Mọi câu hỏi tư vấn xin liên hệ:
Nhà nghiên cứu PP chữa bệnh & sáng chế thiết bị hỗ trợ chữa thoát vị đĩa đệm.
Mr Công: 0983328548
Địa chỉ:Số NNL2-10, Ngõ 242, đường Vạn Phúc, quận Hà Đông, tp Hà Nội.